sa imong pagpangihi, tigulang

sa imong edad karon
balewala nimo kon asa ka mangihi
kon kaihion ka sayon ra nimo
ang pagtindog sa daplin
pidpid sa punoan sa nangka
abri sa imong zipper
kuot sa imong
kinatawo
nga imong gihawiran
sa imong duha ka tudlo
og dayon punting
sa yuta og dayon og
pasirit atbang sa usa
ka hollow block nga pader

wala na nimo
nabantayi ang duha
ka iring nga itom og puti
laki og baye
nagtapad
nagpahuraray sa
ibabaw sa pader
sa silong sa punoan
sa nangka
diin ka mipasirit
sa imong ihi

ang duha ka
iring milantaw
sa ubos
walay
tingog
nanampiling

AMBOT BA

ambot ba
nga kon magsulat ako og balak
sa kanunay magkulang gayod ako sa panahon

mora ba akog isda nga gilabay diha
sa dagat og tan-awa mikalit og tiglum
langoy didto sa ilalom og dayon nawala

(apan segurado ako og wala ako'y kabalaka nga ang maong isda tua nalipay sa iyang kagawasan)

ambot ba
ngano nga kon magsulat ako og balak
mora man akong tubig sa suba nga nagpunay na lang
og paanod sa akong gibati

kaganiha milingkod ako dinha sugod pa
sa kaadlawon
wala gani nako abrihi ang bintana kay ngitngit pa kaayo
kay wala pa mahuwasi ang mga bulan og bitoon sa ilang
pagpunay og hagwahagwa diha sa mga kalangitan

nagsugod ako sa alas tres trenta
natulog pa siya kay kapoy kaayo ang iyang lawas
nagpunay og dagan-dagan ang akong mga tudlo gisugo sa
mga mando sa akong utok og ang akong mga
paghinumdum sa mga nangagi
og ang tanan nangabot nga
mora og mga barko
diha sa pantalan og nagpunay og busina
aron mahibaw-an nga ania na sila
aron magdiskarga sa ilang mga pasahero og mga kargamento

nawala gani ako sa akong kaugalingon
ambot og asa na ako
daghan kaayo sila nga nanaghuwat kanako
mga tingog sa doorbell nga dili moundang
og dng dong ding dong
mga kampana nga nagpunay og
syagit diha sa simbahan nga ga-klang-klang-klang-klang
mga tilingtiling sa usa ka kargador og ice cream nga ka ti-ling-ti-ling-ti-ling

mga tunob nga nagpaingon kanako og nagpadungog
nga sila nangita sa mga tiil nga nagmugna kanila sa dalan

mga kalag sa purgatoryo nga gustong magpasalbar
sa ilang gipuy-an nga bugnaw og init nga gilamog

daghan kaayo sila nga nanangpit aron unta akong
ipatik ang ilang mga hangyo dinhi sa akong mga linya
sa akong mga balak

karon alas 9:45 na sa buntag
miinit na ang mini-electric fan sa iyang pagtuyoktuyok
nalimpyo na ang mga abog nga nagpuyo diha sa mga letra
niining keyboard pati kadtong dili gani kaayo nako tuplokon
natuplokan og nahikap na hinoon

dili na lang ako moadto sa opisina
dili na lang ako maligo og manglimpyo sa akong mga buhok og tiil
seguro dili na lang usab gani ako mamahaw

kay ania ang mga kasaba ni lolo enggoy og ng mga tugon ni lola pasing,
ania na usab naghulat ang mga pagmahay ni mama
ang mga kasuko ni papa
ang mga kahinawaing in tiyo miguel
ang mga sekreto nga buot na usab iyagyag ni engko modesto
og
ni Inse aniceta
sila nga dugay nang mipanaw niining kalibotan
gusto nga akong isulti ang ilang wala masulti sa buhi pa sila
gusto nilang husayon ang mga gubot

hadlok. apan ako ang giyuguhan sa maong mga misyon.
ahhh, buhaton ko ang tanan,
kay ako na lang ang nagpabilin nga ilang
gisaligan.

ahhh, akong isugilon ang tanan.
akong gub-on ang mga parenthesis, akong sikopon sa mga letra og mga comma
akong buntogon ang mga quesion marks
dili ko mogamit sa mga exclamation marks
dili ko gusto mga makuyawan ko og makuyapan
ipaulahi ko ang mga period
gamiton ko lang kini kon mawala na sila sa akong atubangan
iyagyag ang tanan sama sa mga isda
nga nadagpan sa akong mga pukot

pagkahuman niini, magsugod ako og mugna sa mga malipayon nga linya
sa mga hagwa hagwa sa usa ka bata
nga bag-ong gitubuan og mga ngipon
iisa sa langit dayon
akong sal-on sa akong mga kamot
dayon akong gakson og hagkan

pagkahuman niini,
magmugna ako og mga kalipay sud sa akong dughan
kadtong mga tam-is nga kaagi,
kadtong sa gagmay pa kita
nangaligo sa suba nga tin-aw
miambak kita gikan sa usa ka tulay nga karaan
og dugay na nga gibiyaan sa mga hapon

nanakop kita og isda
nangita kita og mga kinhason og mga toway sa kilid sa mga kanipaan

mohay-ad kita sa usa ka bani nga sakayan
og kita magpatihulog nga hubo sa atong mga panumduman
og kita mosalom motunga og dayon kitang tanan

gitikon sa usa ka bibo kaayo nga katawa.

karon alas onse na.
kulang gayod ang panahon.
nanimaho na akong suka sa akong kaaslom.
ambot ba kon
ngano nga kon ang tawo magpaanod sa iyang gibati
sa mga suba sa iyang mga kaniadto
kusog man hinoon molupad ang mga pako
sa usa ka orasan.

mga lugar nga abohon (grey areas)

abi nila kadtong sa bag-o pa sila nahimugso
kadtong ang ilang aping mora pa og kolor sa usa ka gumamela
abi nila nga ang kalibotan puti og itom lamang
wala og tuo
sinugdan lang og katapusan

abi nila duha lang ang atong kapilian
nga ako mahimong daotan o buotan
nga ako magpabilin ba o molakaw palayo
nga ako mahimo bang bibo o masulub-on

abi nila duha lang ang numero niining kalibotan
abi nila ikaw og ako lamang
abi nila ang pultahan sud og gawas lamang
abi nila ang bintana sira og abri lamang

abi nila ang tanan mao lamang ang pagsibog og paghunong
mao kana ang natural og yano nga pagsusi sa atong utok
isip tawo

kini o dili kini
kana o dili kana
nga kon moadto ka didto biyaan mo gayod kining lugara

nagkinahanglan kita og daghang katuigan
og daghang mga tawo nga ato gayod nga ilailahon
himamaton og amomahon
ang uban ato ganing iponan
og sa matag kaadlawon atong hagwaon diha sa usa ka pakighilawas

og estoryahon sa tunga sa usa ka kamingaw
aron atong mahibaw-an nga ang tanan diay
dili lang duha ka book
nga dili lang
kini og kana
nga dili lang ang pagsugod og pagtapos

o pagtagbo og pagbiya
kay sa tinood lang adunay
mga lugar nga abohon
nga morag naa og morag wala

nga imong mabati
nga didto ka apan dia ka usab kaniya

mahimamat mo kini sa usa ka panaw
sa imong pagbaktas sa dalan sa imong pag-inusara

molantaw ka sa kasadpan og sa imong likod
naa pa gihapon ang kahayag sa silangan sa adlaw

anaa ang paghiusa sa tanan
kadtong imong gipili og imong gilabay
kay giingnan ka nga dili mahimo
ang paggakos sa upat og walo o napulo
sa imong duha ka mga bukton

mag-abot sila og ikaw mopahiyom
kay karon ania na silang tanan
naghiusa sa imong mga kamot
wala nimo damha
nga sa mga lugar nga abohon
mahingpit diay ang tanan

ang nasugdan nga wala mahuman

adunay mga butang nga atong nasugdan na sa
pagtikad o paghimo
apan sa paglabay sa panahon sa pagkahulog sa tanang mga
dahon sa punoan sa sinigwilas
wala gayod nato mahuman busa

gusto natong balikan apan sa atong katingala
wala na didto sila

sugdan na usab nato ang pagpangita sa maong
butang o kalihokan
o tawo

gipadak-an nato ang atong mga mata
gipatas-an nato ang atong mga ilong aron lang unta
kini,
sila makita og masimhot pagbalik bisan kadyot lang

ang mga nauga nga singot sa iyang sinina
ang kahumot og katam-is sa iyang mga pahiyom didto sa ilawom sa
dakong punuan sa acacia
ang mga nabilin nga kaalimyon sa iyang mga hagwa
ang kaanindot sa iyang mga napapas na nga mga tunob
ang mga nangapalid nga talulot sa pula nga rosas
nga iyang gilangkat-langkat aron pagtagna
kon ikaw tinood ba gayod nga nahigugma kaniya
o kamong duha para ba gayod sa usag-usa

ang mga butang nga atong nakaplagan og nawala
kini maghasol kanato
mosulod kini sa usa ka gabii diha sa imong mga buhok
sud sa imong kalimotaw .sud sa imong dunggan og mga buho sa imong ilong og kini sila magayawyaw sa pagmahay
sama sa mga baba
sa mga asawa nga gisapot sa ilang mga bana og mga anak
nga buluyagon

ngano nga imo mang gisugdan og pagmahal og dayon
imo mang gibiyaan?
dili baya lalim ang kasakit sa paghikalimot?
dili baya lalim ang pagputol sa mga kahoy og bulak
nga nagsugod na unta og buswak sa imong harden?
dili baya lalim ang pagtumpag sa mga palasyo
nga imong natukod na didto sa ilang mga panganod?

karon nagmagul-anon ka kay nahasol ka kay kuno nagmahay ka
gusto nimong molangyaw sa layo kaayo nga isla diin ang nagpuyo
usa lamang ka langgam nga idlas ug samaran ang kolor sa iyang
mga balahibo

gusto nimong mokariling og motuyok sama sa usa ka kote dayon matumba og mamatay
gusto nimong mokaratil og dagan sama sa usa ka singsing palayo sa
tudlo nga nagsuot niini
gusto nimong matubuan ka og dakong pako sa agila aron molupad ka
paingon sa mga dagko og tag-as nga mga bungtod diin didto ang mga kagwangan labong kaayo
andam na sa pagtago kanimo

ang imong mga nasugdan sa pagmahal og kalit lang nimong gibiyaan
naningil na kanimo
nangita sa gahom sa imong gugma sa kalig-on og kaligdong sa
imong mga puti nga pasalig

gihangyo mo ang lingin nga kalibotan nga kini motuyok og paspas
aron ka makaikyas
gihangyo mo ang mga lingin nga butang sama sa usa ka lemonsito
nga kini moligid paingon sa usa ka buho diin ka magpatihulog
ikyas gawas sa kilid sa kwadrado nga lamesa
gusto mo nga mahulog
ka sa kawanangan nga walay mga pultahan
sa dagat nga walay mga salog
sa kalimot nga wala na gayoy paghinumdom tungod kay sama
kanilang tanan nga imong nasugdan pagmahal og wala nimo mahuman
og wala nimo matagbaw
sa usa ka gatos nga gakos og sa usa ka libo ka halok nga dili na gayod
nimo mahimo sa imong nga bukton og mga ngabil


kamong tanang baya puros nasakitan.

R e b e c c a

Ang imong tatay nakapatay

Sa iyang amigo didto sa bukid

Sa dihang wala sila magkasinabot

Sa abot sa ilang hantakan

Karon tua siya nagtingkagol

Sa prisohan sa Sindangan

Ang imong nanay walay

Kamuhangmuhang kon unsaon

Pagpanginabuhi dinhi niining

Atong gubot nga lasang nga

Gitawag nila og kalibotan

Ang iyang nahibaw-an mao

Lamang kon unsaon pagdagkot

Sa lampara nga gibuhi

Sa usa ka lana sa lubi

Nga ang pabilo mao ang

Noog sa ukay ukay

Ang iyang nahikat-unan mao

Lamang ang pagtak-ang sa

Kaldero diha sa abohan

Ang pagpasiga sa sugnod

Ang pag-init sa tubig

Busa karon ania ka kanamo

Isip katabang sud na sa lima

Ka tuig. Amo ikaw nga gipangga

Bisan pa sa tanan.

Karon mananghid ka nga magminyo

Sa usa ka mag-uuma nga nagpuyo

Sa bukid sa Cotabato.

Nakita namo sa imong mga mata

Ang imong gugma. Og dili kami

Mobalibad sa pagsugod na og sibog

Sa imong kapalaran.

Sama sa usa ka salapati sa among

Mga kamot, ikaw amo nang buhian.

Lupad Rebecca! Lupad sa taas!

Pangitaa ang imong langit!

Unsaon ba paghinuktok?

Molingkod ka
Sa usa ka silya
Nga tapad sa usa
Ka bongbong
O haligi nga lig-on

Idap-ig mo ang
Imong ulo diin ang
Imong mga buhok
Walay sudlay

Misamot ka kulong
Kay wala kay
Kaligo og kagahapon
Gipalid kini sa
Hangin daplin
Sa baybayon diin
Ikaw naglakaw
Nga nag-inusara

Iliraw liraw nimo ang
Imong mga mata
Hangtod mohunong
Kini dapit sa imong
Agtang nga morag
Dunay gidudahan
Nga daotang
Mahitabo sa imong
Likod

Apan moabot na
Ang pagsugod
Sa paghinuktok
Diin ang baba
Matulog kay
Ang imong utok
Magsugod na
Ug panaw

Paingon sa usa
Ka layo nga
Dapit kadtong
Dili na nila
Maabot sa
Ilang kabalaka

Hunong kadyot.
Ang kadyot
Mahimong dugay

Mamati ka
Sa usa ka
Classical nga
Musika
Dayon imong
Pahinayan
Ang kakusgon
Sa mga nota
Sa piano
Ni Mozart

Modagan ang
Panahon nga
Morag hinay
Nga huyop sa
Hangin

Hangtod ikaw
Mahikatulog
Og mawala
Diha sa sulod
Sa imong
Mabulukon
Nga mga damgo

Ambot og
Makahinumdom
Ka pa ba.

sud sa bus padung sa Pagadian

nayntin sebenti nayn.
dakong kagubot ang miulbo
kaniadto dapit sa sur.

naglinya ang mga patay
nga rebelde didto sa dalan
paingong sa Pagadian

og kitang duha naglantaw
sud sa usa ka Lilian bus.
gikapoy ka. nahadlok.
nga maapil sa ilang
pagduda. nanglingkod

ta sa bus padulong sa
layo nga lungsod subay
sa dalan nga abogon
kilid sa baybayon diin
ang mga langgan nangita
sa isda nga ilang himoong
pamahaw.

nagtapad kita og sa hinay
hinay mikiling ang imong
ulo diha sa akong dughan.
gikulbaan ako. wala ako
kasabot sa akong gibati
diha sa akong gakubakuba
nga dughan.

nahikatulog ka og ako
mitutok sa imong panagway.
kagwapa mo. kahamis sa imong
aping. humok ang imong itom
nga buhok. nanghumot nga
morag champaca nga mibuswak
sa batan-on nga kabuntagon.

gusto ko ikaw nga hagkan.
duol ra kaayo ang imong mga
ngabil sa akong ngabil.

apan wala ko kini mahimo.
kulang ako sa kaisog.
hadlok ako sa silot.
wala ako mosalig sa gahom
sa gugma.

nag-inom kita karon og kape
sa daplin sa usa ka cafe dinhi
niining lungsod nga atong naabtan.

gipangutana mo ako kon duna
ba ako'y mga pagmahay nga gihambin
sud ning akong dughan niining
tigulang na nga kalibotan. aduna akoy

tubag kanimo. Abogon ang kadalanan
kaniadto. Kusog kaayo ang ulan.
Gisirad-an ang bintana. Og wala
makasulod ang bugnaw nga hangin
gikan sa mga bungtod og dagat.

ngano nga wala ako mosalig sa gugma?
ngano nga wala nako siya hagki?
ngano nga wala gani nako siya mapangutana
bisan sa iyang angga na lang?

hain na kaha siya karon gipadpad
sa hangin sa iyang kapalaran?

nakita ko ikaw nga usa
ka pula nga rosas nga bag-ong
mibuswak didto sa
tiilan sa usa ka dako
kaayo nga bungtod

sa akong hunahuna
gusto nakong kutloon
ko ikaw diha sa imong
sanga aron akong
dalhon sa akong balay
sulod sa bulsa dap-ig
sa akong dughan

apan sa imong katahom
akong giwakli ang
kamatayon og ako
mibalhin sa imong kiliran
og didto gitanom ko
ang akong mga tiil

kay gusto ako nga
motubo og mobuswak
usab sama kanimo
bisan og ako nasayod
nga kini mahitabo lamang
sud sa usa ka adlaw.